GUT-ORTOPEDİ HASTALIKLARI HASTALIKLARI VE TEDAVİSİ-BİLGİMCE Eğitim ve Kültür Platformu
BİLGİSAYAR OYUNLARIMIZ SİZİ BEKLİYOR TIKLA GİR

 GUT

Gut ya da damla hastaligi, genellikle asiri beslenme ve içki sonucu ayak basparmaginin iltihaplanmasi sanilir. Oysa nedenleri çok daha karmasiktir ve tedavi edilmezse kemik ve böbreklerde ciddi bozukluklara yol açabilir...

Gut damla hastaligi, dokulardaki sivida asiri miktarda ürik asit birikmesi yüzünden olusur. Bazi besinlerin bedende parçalanmasiyla ortaya çikan ürik asit, ayni zamanda doku hücrelerinin dogal yikim ürünü oldugundan, bedende her zaman vardir. Ama bagirsak ve böbrekler tarafindan atildigindan düzeyi hep ayni kalir. Gut hastalarinda ise ürik asidin ya olusumu artmis ya da bedenden atilmasi azalmistir.

Gut hastaligi erkeklerde ve yaslilarda daha çok görülür. 15 - 44 yaslari arasindaki her 1000 kisiden 1.7 erkege karsilik ancak 0.1 kadinda gut hastaligi görülür. 45 - 64 yaslari arasinda ise 1000 kiside 11 erkege karsilik yalniz bir kadin hasta olur. Daha ileri yaslarda ise ayni oran, 12 erkege karsilik üç kadindir. Bazen gençlerde de bazi bozukluklardan ötürü gut hastaligi görülebilir ama bu oldukça enderdir. Hastalarin yaklasik dörtte birinde hastalik baska aile üyelerinde de vardir ama gut hastaligi genel olarak varlikli kisilere özgüdür. Tipik bir hasta 50 yasini geçmis varlikli bir erkek olarak tanimlanabilir. Sismanlarin gut hastaligina yakalanma olasiligi biraz daha yüksek olmakla birlikte, sismanlik hastalik nedenleri arasinda ancak son siralarda yer alir. Gut hastaligi olanlarin verilen tedaviyi düzenli olarak uygulamalari, saglik kontrollerini aksatmamalari, doktorlarin önerilerine siki sikiya uymalari gerekir. Zaman zaman yapilacak kan tahlilleri ile kandaki ürik asit düzeyinin saptanmasi, tedavide izlenecek yolun belirlenmesi açisindan önemlidir.

Nedenleri
Ürik asit yapiminda artisa neden olan birçok etken vardir. Eskiden gut hastaligina asiri beslenme ile alkol kullanma sonucu sindirim ürünlerinde ürik asidin artmasinin yol açtigi düsünülürdü. Günümüzde ise beslenmenin rolünün pek önemli olmadigi ve baska nedenlerin çok daha önemli oldugu bilinmektedir. En sik görülen neden, böbreklerin ürik asidi süzmede yetersiz kalmasidir. Bu durum kronik nefrit böbrek iltihabi gibi hastaliklarin ya da idrar söktürücü türünden bazi ilaçlarin etkisiyle ortaya çikabilir.

Asiri oranda hücre yikimina yol açan kan ve doku hastaliklari da gut hastaligina neden olabilir. Dogustan görülen bazi hastaliklarda da beden normalden daha fazla ürik asit üretir. Ürik asit düzeyi yüksek olan herkes gut hastaligina yakalanmaz. Ancak, fazla asit genellikle eklem, deri ve böbreklerde birikerek akut gut krizine yol açabilmekte ya da hastaligin kronik biçimine dönüsebilmektedir.

Belirtiler
Ilk gut krizi akut ve siddetlidir; çogunlukla da ayak basparmaginda görülür. Hasta, gece uykusundan apansiz baslayan siddetli agriyla uyanir; basparmak yatak örtüsünün agirligina bile dayanamayacak ölçüde duyarlilik kazanmis olur. Parmagin dibi sis, derisi kuru, kirmizi, sicak v eparlaktir. Ayagin üstündeki damarlar kabarmis olabilir; bazen ates de yükselir. Kronik gut hastaliginda eklemlerde, deride ve böbreklerde ürik asit tuzlari birikerek, kalici bozukluklar yapar.

Tuz kristalleri eklemlerde, kemik uçlarindaki kikirdak tabakasinda birikerek, bu tabakanin düzgün yüzeyini bozar, eklem iltihabinda oldugu gibi güçlestirir. Bedenin çesitlibölgelerinde, deri de sislikler belirir. Bunlar kulaklarda daha çok küçük dügmecikler biçiminde olmalarina karsilik, ellerin sirtinda ve dirseklerin arkasinda büyük sislikler halindedir. Genellikle zararsiz olan bu sislikler, bazen ameliyatla alinmalarini gerektirecek kadar büyük boyutlara ulasir.

Tedavi
Akut gut krizi tedavi edilmezse, agrili belirtiler 3 - 10 gün sürer. Antienflamatuar ilaçlar da kisa sürede etkili olur. Ancak bazi hastalarin sindirim sistemleri bu ilaçlara duyarlidir; kusma ve ishal görüldügünde ilaç fitil ya da igne olarak verilebilir. Geciktikçe etkileri azaldignida, ilaçlar olabildigince çabuk alinmalidir. Böbregin ürik asidi süzme yetenegini azalttigindan, aspirin almaktan kaçinilmalidir. Agri geçtikten sonra hasta rahatsizliginin sona erdigini düsünebilir. Ama hastalik gizli biçimde sürüp haftalar, hatta aylar sonra yeni bir kriz yapabilir. Ikinci krizde basparmagin yani sira el parmaklari ile bilekler de etkilenebilir. Yine de ayni anda birkaç eklemin ya da kalça ve omuz eklemi gibi büyük eklemlerin etkilendigi ender görülür.

Doktor, hastanin genel durumunu belirleyip hastaligin ilerlemesini engellemek için baska tedavi gerekip gerekmedigini saptamak için kan tahlilleri yaptirir. Ürik asit düzeyi hafifçe yükselmis olanlarin ya da çok ender kriz geçiren hastalarin tedavi edilmesi gerekmez. Gut hastaligi böbreklere iki açidan zarar verir. Ya biriken ürik asit böbreklerdeki süzme sistemini zamanla çalisamaz hale getirir ya da derisik ürik asit kristalleserek, böbrek taslarini olusturur. Tedavi edilmeyen gut hastalarinin beste birinde böbrek tasi olusur. Sik sik akut krizler geçiren, eklemlerinde degisiklikler, derilerinde sislikler beliren, böbreklerinden hasta ya da kanlarinda ürik asit düzeyi hep yüksek olan hastalara, uzun vadeli tedavi uygulamak gerekir. Tedavide, böbreklerden ürik asit atilimini artiran ilaçlar kullanilir. Ne var ki, idrara bu kadar çok ürik asit geçmesi, asidin kristalleserek böbrek tasi olusturmasini kolaylastirir. Hastanin çok su içip idrari bazik hale getiren ilaçlar kullanarak, kristallerin daha kolay çözülmesini saglamasi gerekir. Ayrica hastaya ürik asit olusumunu engelleyen ilaçlar da verilebilir.

Uzun süreli tedavi uygulanan hastalar, genellikle bu tedaviyi yasam boyunca sürdürürler. Zaman zaman yapilan kan tahlilleri ile durumlari ve dozda yapilmasi gereken degisiklikler belirlenir. Tedaviye ara verilirse, ürik asit yeniden yükselerek kriz yaratabilir. Uzun süreli tedavinin etkisiyle kriz olasiligi azalir, ender olarak kriz görülse bile bunlar, tedaviden önceki kadar ciddi ve sik olmaz.