TANZIMAT EDEBIYATI-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-BİLGİMCE Eğitim ve Kültür Platformu
BİLGİSAYAR OYUNLARIMIZ SİZİ BEKLİYOR TIKLA GİR

TANZIMAT EDEBIYATI

BATI ETKISINDE TÜRK EDEBIYATI

1850 yillarindan günümüze kadar sürer. Amaci, metod bakimindan Batili, öz ve ruh bakimindan milli bir edebiyat yaratmaktir. Türk toplumundaki esasli degismeleri , fikir ve yenilik hareketlerini yansitir. Üç döneme ayrilir. :

1.Tanzimat Edebiyati :1860?ta tercüman-i ahval gazetesinin yayimlanmasiyla baslar, 1896?ya kadar sürer. Sarsintilar geçiren Osmanli Imp.u durumunu kurtarmak için, ordudan baslayarak islahat ve devrim hareketlerine girisiyordu . 3. Selim , 2. Mahmut , Abdülmecit dönemleri böyle geçmistir.

Bu ortamda Batici ve yenilikçi olan sair ve yazarlar, sanatlarini toplum için kullandilar. Fransiz kültürüyle kültürüyle yetismis ,romantik ve ülkücüydüler. Divan siirini yikmaya çalistilar. Çok yönlüydüler: sair,romanci,tiyatro yazari...vb. Sanattan çok,fikir ve ülkü pesindedirler; zulme,haksizliga karsi savas açarlar. Vatan ,millet,hürriyet,adalet,mesrutiyet kavramlarini heyecanla savunurlar. Daha genis kitlelere seslenebilmek için ,dilde sadelik yanlisidirlar. Hemen hepsi politikaci ve mücadele adamidirlar. Tanzimat ikinci döneminde realizimin etkisi görülür. Siirde konu birligini sagladilar. Aruzla yazdilar. Düzyazi dilini siire uyguladilar. Roman,hikaye, makale gibi türler,edebiyatimiza bu dönemde girdi. Ilk tanzimatçilar ,Divan siirinin nazim biçimlerini kullandilar.

TANZIMAT DÖNEMI SANATÇILARI:

SINASI (1826-1871): 1860?TA Tercüman-i Ahval gazetesini çikararak yeni bir edebiyatin önderi olan Sinasi, orta  yetenekte bir sair olarak kabul edilir. Toplum için sanat anlayisini benimseyen sanatçi, dilin süs ve özentiden kurtulup sadelesmesi için çalismistir. Basilan ilk tiyatro eserini yazan sanatçi, ayni zamanda edebiyatimizda hak, adalet, esitlik, özgürlük gibi kavramlari kullanan ilk kisidir. Edebiyatimizda akilciligin ilk önderi sayilan Sinasi, noktalama isaretlerini edebiyatimiza kazandiran bir sanatçidir.

Eserleri:

            Sair Evlenmesi (tiyatro), Tercüme-i Manzume (çeviri siirler), Müntehabat-i Esar       (siir), Durub-i Emsal-i Osmaniye (atasözleri).

 

NAMIK KEMAL (1840-1888): Ilk siirlerini Divan siirinin etkisiyle yazan sanatçi Sinasi?yle tanistiktan sonra edebiyatin Batililasmasi gerektigine inanir ve sonuna kadar da bu düsünceyi savunur. Daha çok hak, adalet, vatan, ahlak gibi temalari isler. Içerik olarak tamamen yeni olan siirlerinde biçimsel olarak Divan edebiyatina baglilik görülür. Hece ölçüsüyle denemeler yapmasina ragmen aruzu kullanmistir. Tiyatroyu faydali bir eglence olarak kabul eden sanatçi, bu türde romantik dramlarin etkisindedir. Tiyatro eserlerinde teknik yönden yetersiz olan sanatçi kimi kez günlük konusma dilini kullanir, kimi kez de süslü bir anlatima basvurur. Romanlarinda Batili teknige uyma çabasindadir. Ancak teknigi saglam degildir. Kahramanlari romantizmin etkisiyle iyiler ve kötüler olmak üzere ayrilmistir. Konusma yerlerinde dil nispeten yalinken, betimlemelerde ?sanatkârane?dir. Ayni zamanda gazeteci olan Namik Kemal mücadeleci bir kisilige sahiptir.

 

Eserleri:

Romanlari:     Intibah, Cezmi

Oyunlari:    Vatan yahut Silistre, Zavalli Çocuk, Akif Bey, Gülnihal, Celalettin                    Harzemsah, Karabela

Elestirileri:    Tahrib-i Harâbât. Takip

 

ZIYA PASA (1825-1880): Siirleri içerik ve biçim açisindan Divan edebiyatinin özelliklerine uygunluk gösterir. Ancak hak, adalet, kanun gibi kavramlari Ziya Pasa da kullanmistir. Batililasmada siirlerinden çok düsünceleriyle önem tasir. Hece ölçüsüyle de denemeler yapmistir. En ünlü eseri ?Terkib-i Bent?idir.

 

?Harâbât? adli Divan siiri antolojisinin önsözündeki düsünceleri nedeniyle Namik Kemal?in elestirilerine hedef olmustur.

 

AHMET MITHAT (1844-1912): Batili roman ve hikaye teknigiyle Türk halk hikayelerini uzlastirmaya çalisan Ahmet Mithat Efendi halka seslenmeyi ve eserlerinde halki egitmeyi amaçlamistir. Bu nedenle sik sik olaylarin akisini keserek okuyucuya seslenmistir. Teknik bir kaygi gütmeyen sanatçi, dönemin en çok okunan yazaridir. Halka okuma aliskanligi kazandirma konusundaki basarisi herkesçe kabul edilir. Genel olarak romantizmin etkisindeki sanatçi hemen her türde eser vermistir. Halka seslenmeyi amaçladigi için de nispeten daha sade ve yalin bir dil kullanmistir.

 

Kirktan fazla romani, pek çok öyküsü ve tiyatro eseri olan sanatçinin önemli eserleri sunlardir:

 

Romanlari:  Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Felatun Bey?le Rakim Efendi,                      Yeryüzünde Bir Melek, Henüz On Yedi Yasinda.....

Öyküleri:   Yeniçeriler, Letaif-i Rivayât (seri hikayeler).....

Oyunlari:     Çerkez Özdenler, Çengi....

 

AHMET VEFIK PASA : Ahmet Vefik Pasa Milliyetçilik ve Türkçülük akimlarinin ilk büyük temsilicisidir. Moliere komedilerinden yaptigi 16 çeviri ve uyarlamayla, Türk tiyatrosuna önemli hizmetler etti.

Eserleri: Lehçe-i Osmani, Secere-i Türk, Moliere?den Zor Nikah, Meraki, Azarya, Zoraki Takip.

 

RECAIZADE MAHMUT EKREM (1847-1914): ?Güzel olan her sey siirin konusu olabilir? ve ?siir ahlakla hizmet etmek zorunda degildir? düsüncesinde olan sanatçi daha çok ask ve doga konularini isler. Siirlerinde romantizmin etkisinde olan Recaizade Mahmut Ekrem, yanlis batililasmayi ele aldigi ?Araba Sevdasi? adli romaninda realist bir tutum izlemeye çalisir. Sanatçinin eski edebiyat taraftarlariyla olan tartismalari ünlüdür. Servet-i Fünunculari bir araya toplayarak Servet-i Fünun hareketine önderlik etmistir. Sanat için sanat anlayisina bagli olan sanatçinin dili yabanci sözcük ve tamlamalarla doludur.

 

Eserleri:

Siirleri:  Nijat Ekrem, Nagme-i Seher, Yadigâr-i Sebab,Zemzeme (I, II, III)

Oyunlari:  Çok Bilen Çok Yanilir, Vuslat, Afife Anjelik

Hikayeleri:Muhsin Bey, Semsâ

Roman: Araba Sevdasi

 

ABDÜLHAK HAMIT TARHAN (1892-1937): Edebiyatimizda ?sair-i azam? olarak adlandirilan sanatçi eskiyi yikan ihtilalci kisiligiyle taninmistir. Sanat için sanat görüsünde olan Hamit, romantizmin etksindedir ve en çok ölüm konusunu isler.

Oyunlarinda teknige önem vermeyen sanatçi, bunlari okumak için yazdigini söyler. Bunlarin bir kismi manzum, bir kismi düzyazidir. Tiyatroda konunun yabanci toplumlardan alinmasi gerektigini savunur.

Edebiyatimizda ?tezatlar sairi? olarak da anilan sanatçinin önemli eserleri sunlardir:

Siirleri: Sahrai Belde veya Divaneliklerim, Makber, Ölü, Hacle, Garam,                 Validem, Ilhami Vatan.....

Oyunlari:  Macera-yi Ask, Sabr ü Sebat, Içli Kiz, Duhter-i Hindu, Tarik,  Zeynep, Finten, Ilhan, Turhan, Hakan (Ayrica hece ölçüsüyle ve  manzum olarak yazdigi iki oyunu da vardir: Nesteren ve Liberte)

SAMIPASAZADE SEZAI (1860-1936): Gerçekçi bir yaklasimla yazdigi ?Sergüzest? adli romaniyla taninir.

Öykülerini ?Küçük Seyler? adli kitapta toplamistir.

NABIZADE NAZIM (1862-1893): Realist-natüralist bir anlayisi benimseyen sanatçinin iki önemsi romani ?Kara Bibik? ve ?Zehra?dir.